Voor de micromountavond van donderdag 6 april was door Peter van der Berg een voordracht voorbereid met als titel: De uraanmineralen uit het mijnbouwgebied van Wittichen in het Schwarzwald.

Allereerst ging hij in op het mijngebied zelf. Al voor 1300 werd hier gemijnd. In het begin werd er zilver gewonnen en vanaf rond 1700 ook kobalt. In pakweg de tweede helft van de vorige eeuw werden uranium mineralen belangrijk. Een element wat in eerste instantie natuurlijk onbekend was en later misschien als wel mooi, maar verder waardeloos materiaal gezien werd. Het werd dus vooral gedropt op de (oude) haldes, storthopen van overtollig materiaal.
Drie mijnen werden met name genoemd Grube Neuglück, de Sophiamijn en de Schmiedestollen. Op de halde van de eerste werd verrassend genoeg nooit uranium gevonden. Eigenlijk kan men momenteel alleen op de halde van de Schmiedestollen met veel geluk en heel hard werken, lees diep graven, soms nog wel iets vinden. Maar ook op de bospaden kan men met een goede UV lamp of een geigerteller soms nog materiaal vinden. Immers zijn deze paden in het verleden verhard met materiaal van de haldes. 

Vervolgens werd behandeld hoe het komt dat uranium op sommige plaatsen in winbare hoeveelheden voor komt en elders soms dichtbij helemaal niet gevonden wordt. Uraan is natuurlijk een zeer zeldzaam element, dat gemiddeld minder dan 0,01 ppm (1 atoom per 100 miljoen andere atomen) in de aardmassa voorkomt. In de aardkorst is het element echter een factor 100 geconcentreerder. Dit is ongeveer de mate, waarin ook goud en platina in de aardkorst voorkomen, maar slechts een tiende deel van lood of koper.
De eerste stap van deze concentratie vond voor de eigenlijke vorming van een erts afzetting plaats. Door magmatische gebeurtenissen kunnen gesteenten uit de aardkorst gedeeltelijk smelten. Door hun grote (atoom-)massa is het zo dat uraan bij uitstek in dergelijke smelten geconcentreerd worden, omdat het zich onder in de “vloeistof” gaat verzamelen. Dit laatste was bij het graniet in het gebied rond Wittichen het geval. 
Door verschillende hydrothermale reacties, waarbij de uraanverbindingen afwisselend gereduceerd en geoxideerd worden kan het oorspronkelijke primaire materiaal over grotere afstanden verplaatst worden en soms in grotere concentraties tot in procenten als een erts met een mengsel van primaire en secundaire mineralen teruggevonden worden. 

Hierbij is er een “cocktail” ontstaan, die niet alleen uraan maar ook vele andere elementen bevat. Voor de mineralenverzamelaars zijn dergelijke “cocktails” zeer interessant omdat ze in een klein gebied mineralen kunnen vormen met een zeer uiteenlopende samenstelling en kunnen hieruit ook zeer veel verschillende secundaire mineralen gevormd worden. Voor uranium is het primaire materiaal hierbij de pekblende (uraniniet) en zijn alle andere uraanverbindingen secundaire mineralen.

Tot slot liet Peter nog een groot aantal foto’s zien van vondsten van vooral de Schmiedestollenhalde, waarbij duidelijk werd hoe fraai vooral de secundaire uraanmineralen zijn. 
Ook toonde hij bij enkele eigen vondsten aan dat een UV lamp deze mineralen prachtig doet oplichten en met een geigerteller overtuigde hij de aanwezigen, dat het eveneens zeer belangrijk is om op je gezondheid te letten.

Al met al was het een bijzonder interessante en leerzame avond, die op de voor Peter zo eigen enthousiaste en duidelijke manier gebracht werd. Als er toch nog een piepklein puntje van kritiek mag zijn: door de mooie lezing was er nauwelijks nog tijd om zelf even met de microscoop aan de slag te gaan, maar dat wordt hem natuurlijk graag vergeven. Op naar meer van dit soort avonden.